Daraxtlarning "Yashirin Interneti": Oʻrmonlar qanday muloqot qiladi?

Tashqi tomondan qaraganda, oʻrmon — bu shunchaki yonma-yon oʻsayotgan, yorugʻlik va suv uchun oʻzaro raqobat qiladigan alohida daraxtlar toʻplami boʻlib tuyulishi mumkin. Biroq, biologlarning soʻnggi kashfiyotlari buning mutlaqo aksini isbotlamoqda. Daraxtlar biz koʻrib turgan yer sathidan pastda, chuqur ildizlar orasida ulkan va murakkab tarmoq hosil qilib, bir-biri bilan "gaplashadi", yordam beradi va hatto ogohlantirishlar yuboradi.

Olimlar ushbu tizimni hazillashib "Wood Wide Web" (Oʻrmon oʻrgimchak toʻri) deb atashadi.

Tizimning asosi: Mikoriza (Mycorrhiza)

Daraxtlar oʻzaro aloqani mustaqil ravishda amalga oshira olmaydi. Ularga bu ishda mikoriza — yaʼni daraxt ildizlari bilan simbioz (birgalikda) yashaydigan maxsus zamburugʻlar (qoʻziqorinlar) yordam beradi.

Tuproq ostidagi zamburugʻ iplari (mitseliylar) shunchalik uzun va tarqoqki, ular butun bir oʻrmon ostini qoplab oladi. Bir daraxt ildizidan boshlangan mitseliy iplari oʻnlab boshqa daraxtlarga ulanadi va ulkan yer osti axborot hamda resurs almashinuvi tarmogʻini yaratadi.

"Yashirin Internet" qanday ishlaydi?

Bu tarmoq orqali daraxtlar bir-biriga shunchaki signal yubormaydi, balki hayotiy muhim jarayonlarni boshqaradi:

Resurslar almashinuvi: Agar oʻrmondagi biror daraxt soyada qolib ketsa va unga quyosh nuri yetishmasa, qoʻshni katta daraxtlar tarmoq orqali unga uglevodlar (shakar) va ozuqa moddalari joʻnatadi.

Xavf haqida ogohlantirish: Agar bitta daraxtga zararli hasharotlar (masalan, ipak qurti) hujum qilsa, u tarmoq orqali qoʻshnilariga kimyoviy "SOS" signali yuboradi. Signalni olgan boshqa daraxtlar zudlik bilan oʻz barglarida hasharotlarga qarshi zaharli moddalar (taninlar) ishlab chiqarishni boshlaydi va oʻzini himoya qiladi.

Oʻzaro yordam: Kuzda bargini toʻkadigan daraxtlar (masalan, qayin) qishda ignabargli daraxtlardan (masalan, qaragʻay) ozuqa oladi. Bahorda esa buning aksi sodir boʻladi.

Qiziqarli fakt: Oʻrmonda "Ona daraxtlar" (Mother Trees) mavjud. Bular oʻrmondagi eng yoshi katta va eng baquvvat daraxtlar boʻlib, ular yer osti tarmogʻining asosiy "serverlari" hisoblanadi. Ona daraxt oʻz atrofida oʻsib kelayotgan yosh nihollarni tanib oladi va ularga koʻproq ozuqa ajratadi. Agar ona daraxt qarib, quriydigan boʻlsa, u oʻzining butun hayoti davomida toʻplagan resurslarini tarmoq orqali yosh avlodga oʻtkazib beradi.

Nega bu muhim?

Ushbu kashfiyot insoniyatning tabiatga boʻlgan qarashini butunlay oʻzgartirdi. Oʻrmon — bu shunchaki daraxtlar yigʻindisi emas, u yaxlit, tirik va oʻzaro bogʻlangan ulkan organizmdir.

Agar oʻrmondan bitta katta daraxt kesib tashlansa, yer ostidagi zanjir uzilib, uning atrofidagi oʻnlab yosh koʻchatlarning qurib qolishiga sabab boʻlishi mumkin. Tabiat bizga doimo bir narsani eslatib turadi: yashab qolishning eng samarali yoʻli — bu raqobat emas, balki hamkorlikdir.