Momiq mo'jizalar: Yosh kavsh qaytaruvchilar biologiyasi va jajji hayotni asrash san'ati.
Nima uchun tabiatning bu mitti farzandlari parvarishda o'ta nozik va ilmiy yondashuvni talab qiladi?
Uy hayvonlari, xususan, uloqcha yoki qo'zichoqlarning yaylovda o'ynab yurishini kuzatish insonga ajib bir xotirjamlik bag'ishlaydi. Ammo bu beozor ko'rinish ortida juda murakkab va nozik biologik jarayonlar yotganini hamma ham bilavermaydi. Hayotining dastlabki oylarida bu jajji mavjudotlar shunchaki o'smaydi, balki ularning organizmida chinakam anatomik inqilob yuz beradi.
Keling, yosh kavsh qaytaruvchi hayvonlarning hazm qilish tizimi sirlariga va bu davrda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan kutilmagan xavflarga ilmiy nuqtai nazardan nazar tashlaymiz.
Ikki oylik inqiroz: Sutdan xashakka o'tish davri
Uloqcha tug'ilganida, uning to'rt kamerali oshqozonining faqat bitta qismi — shirdon (haqiqiy oshqozon) to'laqonli ishlaydi. Bu davrda u xuddi odam bolasi kabi faqat sutni hazm qilishga moslashgan bo'ladi. Ammo hayotining taxminan ikkinchi oyiga kelib, organizmda jiddiy o'zgarishlar boshlanadi: hayvon qattiq ozuqa (o't va xashak) yeyishga o'tishi bilan uning katta qorinchasi (chandiq) jadal rivojlana boshlaydi.
Aynan shu 2 oylik davr eng kritik palla hisoblanadi. Oshqozonda o'simlik tolalarini parchalovchi maxsus bakteriyalar va mikroflora endigina shakllanayotgan bo'ladi. Agar bu muvozanat ozgina buzilsa, butun hazm qilish tizimi ishdan chiqishi mumkin.
"Hayvonlarni tushunish uchun ularning tilida gapirish shart emas, ularning biologiyasini tinglash kifoya."
"Suv tuzog'i" va xavfli shish (Timpaniya)
Ko'pincha parvarishlovchilar g'alati va xavotirli bir holatga guvoh bo'lishadi: mitti uloqcha o'tni kam yeyishni boshlaydi, ammo buning o'rniga haddan tashqari ko'p miqdorda suv ichishga mukkasidan ketadi. Ba'zan mitti tana bir kunda 3 litrdan ortiq suv yutishi mumkin. Natijada uning qorni g'ayritabiiy ravishda shishib ketadi.
Bu nima uchun sodir bo'ladi?
Mikroflora buzilishi: Oshqozondagi hazm jarayoni qiyinlashganda, hayvon instinktiv ravishda o'zini noqulay his qiladi va bu "olovni" o'chirish uchun tinimsiz suv icha boshlaydi.
Fermentatsiya va gazlar: Ko'p miqdordagi suv va yetarli darajada parchalanmagan ozuqa katta qorinda qolib ketadi. Natijada zararli bakteriyalar ko'payib, kuchli achish (fermentatsiya) jarayoni boshlanadi. Bu esa o'z navbatida katta miqdorda gaz ishlab chiqaradi.
Mexanik bosim: Oshqozonda yig'ilgan gazlar va litrlab suv tashqariga chiqa olmagach, qorin devorlarini tortib, shishiradi. Bu holat o'pka va yurakka qattiq bosim o'tkazib, hayvonning hayotiga jiddiy xavf tug'diradi.
Tabiat bilan hamohanglik: Qanday yordam berish mumkin?
Bunday nozik davrda yosh hayvonlarni parvarish qilish oddiy mexanik mehnatdan ko'ra ko'proq veterinar-biolog darajasidagi e'tiborni talab etadi.
Suv rejimini nazorat qilish: Yosh hayvonlar chanqog'ini qondirishi muhim, biroq me'yordan ortiq, ayniqsa sovuq suv ichishiga yo'l qo'ymaslik kerak. Suvni qismlarga bo'lib, nazorat ostida berish oshqozonning me'yorida ishlashini ta'minlaydi.
To'g'ri ozuqa balansi: O'tga o'tish bosqichma-bosqich bo'lishi lozim. Juda yosh va ho'l o'tlar tez achiydi, shuning uchun biroz quritilgan, sifatli pichan mikroflorani shakllantirish uchun eng xavfsiz tanlovdir.
Faollik: Harakat — hazm qilish tizimining eng yaxshi do'sti. Yaylovda faol harakatlanish va yugurish ichaklardagi tabiiy peristaltikani (qisqarishni) yaxshilaydi va gazlarning tabiiy yo'l bilan chiqib ketishiga yordam beradi.
Hayotning eng mitti shakllari ham tabiatning mukammal va murakkab muhandislik asaridir. Ularni parvarishlash jarayonidagi qiyinchiliklar bizga tabiat qonunlarini hurmat qilishni va har bir tirik jonga chuqur mas'uliyat bilan yondashishni o'rgatadi.
