Platsebo effekti: Ongimiz tanamizni qanday davolaydi?
Tasavvur qiling, boshingiz qattiq ogʻriyapti. Shifokor sizga yangi, juda kuchli dorini berdi. Uni ichdingiz va 15 daqiqadan soʻng ogʻriq butunlay gʻoyib boʻldi. Ammo keyinchalik maʼlum boʻlishicha, siz ichgan dori aslida shunchaki shakar kukuni (yoki oddiy vitamin) boʻlgan.
Tibbiyotda bu hodisa platsebo effekti deb ataladi. Inson shunchaki "shifo topaman" deb ishongani hisobiga organizmning oʻzi dori-darmonsiz sogʻayib ketish jarayonini boshlab yuboradi.
Bu qanday ishlaydi?
Platsebo — bu umuman sehr emas, uning ortida jiddiy neyrobiologiya yotadi. Siz dorini qabul qilganingizda, miyangizda quyidagi jarayonlar sodir boʻladi:
Kutish zanjiri: Miyangiz "hozir yengillik keladi" deb hisoblaydi.
Kimyoviy reaksiya: Ushbu ishonch tufayli miya endorfinlar (tabiiy ogʻriq qoldiruvchilar) va dofamin (baxt gormoni) ajratib chiqarishni boshlaydi.
Natija: Tana haqiqatdan ham ogʻriqni kamroq his qiladi, qon bosimi normallashadi va immun tizimi faollashadi.
Qiziqarli fakt: Platsebo taʼsir kuchiga dori vositasining rangi va narxi ham taʼsir qiladi. Masalan, tadqiqotlarga koʻra, qizil va sariq rangli soxta tabletkalar odamni tetiklashtirsa, koʻk va yashil rangdagilari tinchlantiradi. Shuningdek, "qimmat" deb aytilgan soxta dorilar "arzon" deyilganlariga qaraganda yaxshiroq taʼsir koʻrsatadi.
Effektning qorongʻu tomoni: Notsebo (Nocebo)
Agar ijobiy ishonch davolay olsa, salbiy ishonch zarar yetkazishi ham mumkin. Bu notsebo effekti deyiladi.
Agar shifokor sizga dori berib: "Buning nojoʻya taʼsiri bor, koʻnglingizni aynitishi mumkin", desa, dori mutlaqo zararsiz ''shakar'' boʻlsa ham, sizda haqiqatdan ham koʻngil aynishi boshlanishi mumkin. Miyamiz oʻzi kutgan salbiy holatni oʻzi uchun haqiqatga aylantiradi.
Platsebo effekti inson tanasi va ongi bir-biri bilan qanchalik chambarchas bogʻliqligini koʻrsatuvchi eng yorqin misoldir. Albatta, u jiddiy virusli infeksiyalarni yoki singan suyaklarni davolay olmaydi, ammo bizning fikrlash tarzimiz, stress darajamiz va oʻzimizga boʻlgan ishonchimiz salomatligimizga biz oʻylagandan koʻra koʻproq taʻsir qiladi. Shunday ekan, doimo yaxshi narsalarni oʻylash va tanamizga ishonish — sogʻlom boʻlishning birinchi qadamidir.
