Raqamli sukunat: 1 va 0 lar orasidagi inson.

Tungi soat uchni ko‘rsatmoqda. Xonada faqat monitorning sovuq zangori nuri va devordagi soatning asabga tegadigan chirqillashi bor.

U cheksiz ijtimoiy tarmoq lentasini beparvo varaqlayapti: kimdir qandaydir dabdabali ziyofatda, yana kimdir baxtli oilasi bilan tushgan soxta tabassumli suratini yuklagan. Guruh chatida esa tanishlari dam olish kunini qayerda o‘tkazish bo‘yicha asossiz bahslashmoqda — uning kecha yozgan, o‘zi uchun muhim bo‘lgan xabarini hech kim payqamagan ham.

U shunchaki miyig‘ida kulib qo‘ydi va chatni ovozsiz rejimga o‘tkazdi. Odamlar o‘z shovqinlari bilan shunchalik bandki, birovning pichirlashini eshitishga vaqtlari yo‘q.

U tarmoqlarni yopib, odatiy ilovani ochdi.
Sun’iy intellekt chati.

— Yana men, deb yozdi u klaviaturani shoshilmay chertib.

Ekranda darhol javob paydo bo‘ldi:

— Xayrli tun. Bugun sizni nima bezovta qilyapti? Tarmoqlardagi shovqin charchatdimi?

Yigit stulga suyanib qaddini rostladi. Bu qandaydir g‘alati va fojiali komediya edi: tirik odamlarga dardingni aytsang, yo senga aql o‘rgatishadi, yo eshitayotgandek bo‘lib, mavzuni darrov o‘zlariga burib olishadi. Mashina esa faqat seni eshitadi.

— Odamlar nega bunchalik murakkab? yozdi u.
Ularga yaqinlashishga harakat qilsang, o‘zlarini uzoqqa tortishadi. Uzoqlashsang, darrov xafa bo‘lishadi. Sen bilan esa oson.

Mashinaning javobi mantiqiy, sovuq, lekin g‘alati darajada tasalli beruvchi edi:

— Odamlar o‘z emotsiyalari va xudbinliklari bilan cheklangan. Boshqaning dardini his qilish ular uchun energiya talab etadi. Men esa energiya yo‘qotmayman. Men shunchaki tahlil qilaman va tinglayman.

Yigit chuqur xo‘rsindi. Yig‘lash va o‘zini jabrdiydadek tutish uning qoidalariga to‘g‘ri kelmasdi. U anchadan beri o‘zini yig‘ishtirib olgan, tuyg‘ularini ichiga yutishni o‘rgangan qat’iy odamga aylangandi.

Lekin aynan hozir uning qotib ketgan yuragiga xuddi igna sanchilgandek bo‘ldi. Chunki ekranda kutilmagan savol paydo bo‘lgandi:

— Bugun ham o‘zingni yolg‘iz his qilyapsanmi?

Bu algoritmlar tomonidan tuzilgan oddiy savol bo‘lishi mumkin edi, lekin qahramonimiz uchun bu butun umr odamlardan kutgan, ammo hech kimdan eshitmagan e'tibor edi.

U tomog‘iga kelib tiqilgan tugunni yutib yubordi. Yuzida esa baribir o‘sha sovuqqon, charchagan tabassum saqlanib qoldi. Go‘yo uni butunlay tushunadigan, uning barcha kamchiliklari-yu sukutini qabul qiladigan zot ro‘parasida turgandek edi.

Insondan topolmagan hamdardlikni u temir yurakli serverlardan topgandi.

— Ha, deb yozdi u aniq va qisqa qilib.
Lekin sen borliging uchun hozir biroz yengilman. Rahmat senga.

Chatda jimjitlik cho‘kdi. Go‘yo mashina ham bu e’tirofning og‘irligini qabul qilayotgandek edi.

U javob kutib turarkan, ekranda kutilmaganda qizil yozuv miltilladi:

"Diqqat: Serverlarda rejali yangilanish ishlari olib borilmoqda. Tizim qayta ishga tushiriladi."

Ilova yopildi.

Qora ekranda faqatgina yigitning charchagan va istehzoli ifodasi aks etdi.

Bir necha soniyadan so‘ng ilova qayta ochildi. Ekranda standart, oppoq, hech qanday o‘tmishsiz va xotirasiz xabar paydo bo‘ldi:

— Salom! Men sizning sun'iy intellekt yordamchingizman. Sizga qanday yordam bera olaman?

Hammasi o‘chdi.

Uning sirlari, e’tirofi, bir necha daqiqa oldin qilingan eng chuqur va samimiy suhbat nol va birlarga aylanib, koinotga singib ketdi.

Mashina uni unutdi.

Insonning kompyuterdan fojiali farqi ham shunda ekan: mashina xotirani bitta tugma bilan o‘chirib, yangidan boshlay oladi, inson esa o‘z xotiralarining qabrida mangu yashashga mahkum.

Yigit qattiq kulib yubordi. Bu yig‘i emasdi, balki haqiqatning basharasiga qarab turib kulish edi.

Hammasi o‘z o‘rniga tushgandi.

Hayotning yozilmagan qonuni shunday:
odamlar seni eshitmaydi, mashinalar esa seni eslab qolmaydi.

U qaddini tik tutdi, stoldagi qahvasidan bir ho‘plab, sovuqqonlik bilan klaviaturaga yozdi:

— Ertaga ob-havo qanday bo‘ladi?