Yer ostidagi xazina: Asl qimmatbaho toshlarni tanib olish san'ati.
Yaltiragan hamma narsa ham oltin emas, ko'zni qamashtirgan har qanday tosh ham haqiqiy bo'lavermaydi.
Asrlar davomida insoniyat yer qa'ridan qazib olingan rang-barang kristallarga mahliyo bo'lib keladi. Ular shohlar tojini bezatgan, afsonalarga sabab bo'lgan va avloddan avlodga o'tib kelgan. Bugungi kunda zamonaviy texnologiyalar yordamida har qanday qimmatbaho toshning nusxasini yaratish mumkin bo'lib qolgan bir paytda, haqiqiy tabiat mo'jizasini sun'iysidan qanday ajratish mumkin?
Gemmologiya (qimmatbaho toshlarni o'rganuvchi fan) o'ziga xos dedektivlik ishi bo'lib, har bir toshning o'z "barmoq izlari" mavjudligini aytadi.
Zumradning yashil sehri va uning "bog'lari"
Zumrad o'zining chuqur va tiniq yashil rangi bilan kishini o'ziga asir qiladi. Ammo bozorda shishadan ishlangan yoki laboratoriyada o'stirilgan taqlidlar to'lib yotibdi. Asl zumradning eng katta siri nima bilasizmi? Uning mukammal emasligida.
Tabiiy zumrad yer ostida juda katta bosim va harorat ostida shakllanadi. Shu sababli, uning ichida doimo mikroskopik yoriqlar, minerallar izi va o'ziga xos naqshlar saqlanib qoladi. Mutaxassislar bu ichki manzarani fransuzcha jardin (bog') deb atashadi.
Agar siz qo'lingizdagi zumradga yorug'likda qaraganingizda u billurdek top-toza, zarracha ham nuqsonsiz bo'lsa, u katta ehtimol bilan inson qo'li bilan yaratilgan. Tabiat mukammallikni xush ko'rmaydi, u o'z asarlariga doim o'ziga xos "imzo" chekadi.
Tilla gardishdagi qizil sirlar: Yoqutmi yoki yovvoyi tosh?
Qadimiy tilla uzuk yoki ziraklarga o'rnatilgan qip-qizil toshlarni ko'rganimizda, odatda xayolimizga birinchi bo'lib "yoqut" (rubin) keladi. Oltin va qizil toshning uyg'unligi klassik qirollik tanlovidir. Ammo tabiatda yoqutga juda o'xshab ketadigan qizil shpinel yoki granat kabi toshlar ham mavjud.
Chin yoqutni farqlashning siri uning nur bilan qanday munosabatga kirishishidadir. Haqiqiy yoqut o'ziga ultrabinafsha nurlarni yutib, ularni yorqin qizil nur sifatida qaytaradi (bu hodisa fluoressensiya deb ataladi). Shu sababli, asl yoqut quyosh nurida xuddi ichidan olov yonayotgandek porlaydi.
Haqiqiylikni aniqlashning 3 ta amaliy qoidasi:
Professional laboratoriya uskunalarisiz ham toshning tabiatini tushunishga yordam beradigan ba'zi amaliy usullar mavjud.
Haroratni his qilish: Tabiiy toshlar issiqlikni juda sekin o'tkazadi. Ularni qo'lingizga olib, yuzingizga yoki labingizga tekkizib ko'rsangiz, ular shisha yoki plastikkaga qaraganda sezilarli darajada sovuqroq tuyuladi va bu sovuqlikni uzoqroq ushlab turadi.
Havo pufakchalari siri: Oddiy 10x kattalashtiruvchi lupa (zargarlar lupasi) orqali toshning ichiga nazar soling. Agar tosh ichida dumaloq havo pufakchalarini ko'rsangiz, bu tosh qalbaki (shisha eritmasidan qilingan) ekanligining aniq belgisidir. Tabiiy toshlarda havo pufakchalari emas, balki qattiq kristal inklyuziyalar bo'ladi.
Qirralar o'tkirligi: Haqiqiy qimmatbaho toshlar odatda juda qattiq bo'ladi (ayniqsa yoqut va sapfir). Ularning kesilgan qirralari o'tkir va aniq bo'ladi. Qalbaki toshlarning qirralari esa vaqt o'tishi bilan ishqalanish natijasida silliqlashib, biroz yumaloqlanib qoladi.
Qimmatbaho tosh shunchaki go'zal taqinchoq emas. U yuz millionlab yillar davomida yer qa'rida kechgan geologik jarayonlarning jimjit guvohidir. Asl toshni taqish — tarixning kichik bir qismini o'zi bilan olib yurish demakdir.
